چپ کوک یا راست کوک

مقالات

در این مقاله اصطلاح رایج چپ کوک و راست کوک را در ساز سنتور بررسی کردیم و در ادامه خواهید دید که آیا این اصطلاح صحیح است؟

carousel2

شب موسیقی / همه ما چپ کوک و راست کوک را می شناسیم و اینکه چرا به این نام می خوانند. مثلاً می دانیم که چپ کوک، کوکی است که برای نواختن با صدای خانمها و کودکان و راست کوک، کوکی است که برای نواختن با صدای آقایان بهتر جواب می دهد. یا اینکه اصلاً چرا می گوییم چپ؟ به خاطر اینکه در اکثر سازها مثلاً سنتور، صداهای زیر در سمت چپ ساز می افتد و لذا صدای خانمها و کودکان را بهتر تداعی می کند. اما در عمل می بینیم که کاملاً برعکس است. به عبارتی اصفهان دو، راست کوک است ولی چپ کوک آن می شود اصفهان سل. یا دشتی ر، راست کوک است و چپ کوک آن می شود دشتی لا. مثلاً به آلبوم قاصدک استاد مشکاتیان توجه کنید. این استاد بزرگ این کوک را زیرکانه انتخاب کرده اند چرا که هم راست پنجگاه می نوازند (راست کوک)، هم دشتی لا (چپ کوک) هم اصفهان فا.

به عبارتی در چپ کوک رایج، تمام نتهای سنتور را ۴ نت به پایین شیفت می دهیم که با این حقه، می توان صداهای زیرتر را به محدوده صوتی سنتور وارد نمود. به عبارتی نت فای پشت خرک نهم، نقش نت سی را بازی می کند (که ۴ نت بالاتر است!).

اما آیا فقط سه گاه لا کرن (راست کوک) و می کرن (چپ کوک) داریم؟ آیا فقط دشتی ر (راست کوک) یا دشتی لا (چپ کوک) داریم؟ آیا فقط شور سل (راست کوک) یا شور ر (چپ کوک) داریم؟ و …

خیر. این کوکها رایجتر و پرکاربردترند. همین. ولی به این معنی نیست که چون این کوکها از قدیم به ارث رسیده اند وحی منزلند.

بیایید نگاهی به موسیقی غربی بیاندازیم. به ازای هر نت، ماژور و مینور دارند و ماژور هرنت از سه نت بالاتر شروع می شود. یعنی اگر کوک سنتور شما می مینور باشد معادل سل ماژور است. اگر کوک سنتور شما فا مینور باشد معادل لا بمل ماژور است، اگر کوک سنتور شما سل مینور باشد معادل سی بمل ماژور است و …. به عبارتی با یک کوک یکسان بر روی سنتور خود هم می توانید غمگین بنوازید هم شاد و این خاصیت موسیقی غربی به دلیل عدم وجود ربع پرده است. البته در موسیقی ما به دلیل وجود ربع پرده این حالات، یا ممکن است تنوع بیشتری پیدا کند و یا ممکن است کار را سختتر کند.

بنابراین ما نیز به ازای هر نت می توانیم هر دستگاهی را شروع کنیم به نواختن. تنها چیزی که مهم است رعایت گام است. علت وجود سنتورهای مختلف می کوک، فا کوک، سل کوک، لا کوک، سی کوک، دو کوک، ر کوک نیز همین است. یعنی شور لا را به آسانی بر روی سنتور لا کوک اجرا کنند.

 نتیجه

 اصطلاح چپ کوک و راست کوک، علمی نیست و تجربی است و بک نوع اسم گذاری برای یک نوع خاص از کوک کردن ساز است.

چپ کوک و راست کوک وحی منزل نیست و از هر نتی که دوست دارید هر دستگاهی را که دوست دارید شروع کنید به نواختن (با رعایت فواصل گام). برای این مورد باید به ندای درون و احساس خود تکیه کنید. بنده دشتی سی بکار (همون شور می) را بسیار دوست دارم.

 برای نواختن قطعات غربی نیز باید به همین طریق عمل نمود. یعنی باید بفهمیم که آن قطعه در چه کوکی نواخته شده؟ می مینور؟ ر ماژور؟ و…. سپس آن کوک را (با توجه به گام مورد نظر) بر روی سنتور پیاده نموده و شروع کنیم به نواختن …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code